سامانه پرسش و پاسخ کلینیک های تخصصی و فوق تخصصی درمانگاه شبانه روزی کیمیاگر

کولونوسکوپی چیست؟

کولونوسکوپی روشی است که به پزشک (معمولا متخصص گوارش) امکان می‌دهد داخل کولون (روده‌ی بزرگ) را بررسی کند. کولونوسکوپ، یک لوله‌ی ۱۲۰ سانتی‌متری و انعطاف‌پذیر با ضخامتی به‌اندازه‌ی یک انگشت است که در سر آن یک دوربین و یک منبع نور تعبیه شده است. سر کولونوسکوپ در داخل مقعد قرار می‌گیرد و تحت کنترل تصویری، به‌آرامی به جلو حرکت می‌کند تا وارد راست‌روده و سپس روده‌ی بزرگ شود. کولونوسکوپ معمولا تا روده‌ی کور که اولین بخش روده‌ی بزرگ است، پیش می‌رود.

کولونوسکوپی به چه دلایلی انجام می‌شود؟

کولونوسکوپی ممکن است به دلایل مختلفی انجام شود. اکثر کولونوسکوپی‌ها به‌عنوان بخشی از برنامه‌های غربالگری برای سرطان کولون انجام می‌شوند. کولونوسکوپی در موارد تشخیصی اغلب به‌منظور بررسی علت وجود خون در مدفوع، درد شکمی، اسهال، تغییر در اجابت مزاج یا ناهنجاری مشاهده‌شده در تصویربرداری با اشعه‌ی ایکس از کولون یا توموگرافی کامپیوتری محوری (سی‌تی‌اسکن) انجام می‌شود. ممکن است به کسانی که سابقه‌ی پولیپ یا سرطان روده‌ی بزرگ دارند و نیز افراد با سابقه‌ی خانوادگی برخی از سرطان‌های غیرکولونی و مشکلات کولونی‌ای که ممکن است با سرطان کولون مرتبط باشند (مانند کولیت اولسراتیو و پولیپ‌های کولونی) توصیه شود که به‌صورت دوره‌ای کولونوسکوپی انجام بدهند چراکه خطر ابتلای آنها به پولیپ یا سرطان کولون بیشتر از سایر افراد است. اینکه فرد هر چند وقت یک‌بار باید کولونوسکوپی انجام بدهد، به درجه‌ی خطر و ناهنجاری‌های مشاهده‌شده در کولونوسکوپی‌های قبلی بستگی دارد. توصیه‌ی عموما پذیرفته‌شده آن است که حتی افراد سالمی که ریسک نرمالی برای ابتلا به سرطان کولون دارند، باید در ۵۰ سالگی و پس از آن هر ۱۰ سال یک‌بار کولونوسکوپی انجام بدهند تا در صورت وجود پولیپ‌ها در روده‌ی بزرگ، بتوان قبل از سرطانی شدن آنها را خارج کرد.

آماده‌سازی روده برای کولونوسکوپی چگونه است؟

برای آنکه کولونوسکوپی به‌طور کامل و دقیق انجام شود، روده‌ی بزرگ باید کاملا تمیز باشد. آماده‌سازی روده قبل از کولونوسکوپی به چند روش مختلف انجام می‌گیرد. به بیماران دستورالعمل‌های مفصلی در مورد پاکسازی روده داده می‌شود. این دستورالعمل‌ها به‌طورکلی شامل نوشیدن حجم زیادی از یک محلول پاک‌کننده‌ی مخصوص یا پیروی از رژیم مایعات شفاف برای چند روز و استفاده از ملین یا تنقیه و شیاف قبل از انجام این آزمایش است. این دستورالعمل‌ها باید دقیقا طبق تجویز پزشک انجام شوند، در غیراین‌صورت ممکن است کولونوسکوپی رضایت‌بخش نباشد؛ یعنی تصاویر مربوط به پوشش داخلی روده‌ی بزرگ به‌علت مدفوع باقی‌مانده، مبهم و نامشخص باشند. در این‌صورت ممکن است لازم باشد کولونوسکوپی مجددا تکرار شود یا به‌جای آن یک تست جایگزین با دقت کمتر انجام شود.

در مورد رژیم غذایی یا داروهای فعلی بیمار قبل از کولونوسکوپی چه اقداماتی باید انجام شود؟

مصرف اکثر داروها باید طبق روال عادی ادامه بیابد اما برخی داروها ممکن است با این آزمایش تداخل داشته باشند. بهتر است کولونوپیست یا پزشک از تمام داروهای نسخه‌ای و غیرنسخه‌ای بیمار اطلاع داشته باشد. محصولات آسپرین، رقیق‌کننده‌های خون مانند وارفارین (کومادین)، داروهای آرتروز، انسولین و مکمل های غذایی آهن، نمونه‌هایی از داروهایی هستند که ممکن است به دستورالعمل‌های خاص نیاز داشته باشند. همچنین کولونوپیست باید از آلرژی‌ها و سایر بیماری‌های مهم فرد نیز مطلع باشد. اگر بیمار در گذشته قبل از اعمال جراحی یا دندانپزشکی برای جلوگیری از عفونت به آنتی بیوتیک نیاز داشته است، باید حتما کولونوپیست را در جریان قرار بدهد. همچنین ممکن است از فرد خواسته شود که از چند روز قبل از کولونوسکوپی، برخی مواد غذایی مانند مواد غذایی‌ای که بافت لیفی و ریش‌ریش دارند، مواد غذایی دانه‌دار یا ژله‌ی قرمزرنگ مصرف نکند.

در طی کولونوسکوپی باید چه انتظاری داشته باشم؟

قبل از کولونوسکوپی، تزریق مایعات داخل وریدی (سرُم) آغاز می‌شود و بیمار برای کنترل مستمر ریتم قلب، فشار خون و همچنین میزان اکسیژن موجود در خون به یک مانیتور وصل می‌شود. معمولا از طریق سرم به بیمار داروهای آرام‌بخش نیز تزریق می‌شود تا بیمار خواب‌آلود و آرام شود و درد کمتری احساس کند. در صورت لزوم ممکن است در طی کولونوسکوپی، دُز بیشتری از دارو به بیمار تزریق شود. کولونوسکوپی معمولا در شکم احساس فشار، گرفتگی و نفخ ایجاد می‌کند. گرچه این حس ناخوشایند معمولا با کمک داروها قابل‌تحمل می‌شود و به‌ندرت درد شدید ایجاد می‌کند.
بیمار در حین انجام کولونوسکوپی باید به سمت چپ یا به پشت دراز بکشد. هنگامی که کولونوسکوپ به سر روده‌ی بزرگ (روده‌ی کور) یا آخرین قسمت روده‌ی کوچک (انتهای درازروده) رسید، به‌آرامی به عقب کشیده می‌شود و پوشش روده‌ی بزرگ به‌دقت بررسی می‌شود. کولونوسکوپی معمولا ۱۵ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد. اگر پزشک به دلایلی نتواند تمام روده‌ی بزرگ را بررسی کند، ممکن است تصمیم بگیرد کولونوسکوپی را در تاریخ دیگری مجددا تکرار کند (با یا بدون آماده‌سازی روده به یک روش دیگر) یا از شما بخواهد از روده‌ی بزرگ تصویربرداری با اشعه‌ی ایکس یا سی‌تی‌اسکن انجام بدهید.

اگر در حین کولونوسکوپی ناهنجاری‌هایی مشاهده شود، چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر در طی کولونوسکوپی مشخص شود که یک ناحیه‌ی غیرعادی به ارزیابی بیشتر نیاز دارد، یک انبرک بیوپسی از میان یک کانال در کولونوسکوپ عبور داده می‌شود و از ناحیه‌ی غیرعادی نمونه‌برداری می‌کند. این نمونه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی فرستاده می‌شود تا متخصص آسیب‌شناسی در زیر میکروسکوپ آن را بررسی کند. اگر مشکوک به عفونت باشد، یک نمونه‌برداری برای کشت باکتری‌ها (و گاهی اوقات ویروس‌ها یا قارچ‌ها) یا بررسی در زیر میکروسکوپ برای شناسایی انگل‌ها انجام می‌شود. اگر کولونوسکوپی به‌علت خونریزی انجام شود، می‌توان محل خونریزی را شناسایی و در صورت لزوم از بافت موردنظر نمونه‌برداری کرد و خونریزی را با روش‌های مختلف کنترل کرد. در صورت وجود پولیپ (تومورهای خوش‌خیمی که قابلیت سرطانی شدن دارند) تقریبا می‌توان همه‌ی آنها را از طریق کولونوسکوپی خارج کرد. برداشتن این پولیپ‌ها روش مهمی در پیشگیری از سرطان روده بزرگ و مقعد (کولورکتال) است، گرچه اکثر این پولیپ‌ها خوش‌خیم‌اند و سرطانی نمی‌شوند. معمولا هیچ‌کدام از این موارد درد ایجاد نمی‌کنند. به خاطر داشته باشید که نمونه‌برداری (بیوپسی) به دلایل مختلفی انجام می‌شود و لزوما به این معنا نیست که فرد مشکوک به سرطان است.

بعد از کولونوسکوپی باید چه انتظاری داشته باشم؟

بیمار به‌مدت ۱ تا ۲ ساعت پس از کولونوسکوپی تحت‌نظر قرار می‌گیرد تا تأثیر داروها به‌طور کامل از بین برود. اگر قبل یا در طی کولونوسکوپی به بیمار داروهای آرام‌بخش داده شده باشد نباید رانندگی کند و فرد دیگری باید او را به خانه برساند، حتی اگر احساس کند کاملا هشیار است. ممکن است قدرت تصمیم گیری و عکس‌العمل‌های بیمار در بقیه‌ی روز دچار اختلال شود و بنابراین رانندگی، کارکردن با ماشین‌آلات یا گرفتن تصمیمات مهم برای او خطرناک است. بیمار احتمالا به درد شکمی یا نفخ شکم دچار خواهد شد اما این حالت با عبور گاز به‌سرعت برطرف می‌شود و فرد باید قادر باشد به‌محض بازگشت به خانه غذا بخورد. بعد از برداشتن پولیپ‌ها یا برخی دست‌کاری‌های دیگر، ممکن است رژیم غذایی یا فعالیت‌های بیمار برای مدت کوتاهی محدود شود.
قبل از خروج بیمار از واحد کولونوسکوپی، نتایج یافته‌های پزشک با او در میان گذاشته می‌شود. با این‌حال در برخی مواد ممکن است پزشک برای تشخیص قطعی تا مشخص‌شدن نتایج تجزیه‌وتحلیل میکروسکوپیِ نمونه‌های بیوپسی صبر کند ( معمولا چند روز طول می‌کشد) و سپس نظر قطعی‌اش را اعلام کند.

کولونوسکوپی مجازی چیست؟

کولونوسکوپی مجازی روش جایگزینی برای کولونوسکوپی است. کولونوسکوپی مجازی تکنیکی است که از سی‌تی‌اسکن برای گرفتن تصاویری از روده‌ی بزرگ استفاده می‌کند که مشابه نماهای گرفته‌شده به‌وسیله‌ی مشاهده‌ی مستقیم از طریق کولونوسکوپی هستند. این تصاویر با استفاده از تصاویر سی‌تی‌اسکن ساخته می‌شوند، بنابراین مجازی هستند و تصاویر واقعی را نشان نمی‌دهند.
به‌منظور آماده‌سازی برای کولونوسکوپی مجازی باید از یک روز قبل روده‌ی بزرگ با استفاده از مسهل‌ها پاکسازی شود. در طی این آزمایش، لوله‌ای در داخل مقعد قرار داده می‌شود که از طریق آن هوا به درون روده‌ی بزرگ تزریق می‌شود. با تزریق هوا، روده‌ی بزرگ متورم می‌شود و پس از آن تصویربرداری‌های لازم انجام خواهد شد. سپس اسکن‌های به‌دست‌آمده برای ایجاد یک تصویر مجازی از روده‌ی بزرگ، تجزیه‌وتحلیل و دستکاری می‌شوند. اگر کولونوسکوپی مجازی به‌درستی انجام شود، می‌تواند بسیار مؤثر باشد و حتی قادر است پولیپ‌های مخفی‌شده در پشت چین‌های روده‌ی بزرگ را که گاهی اوقات از دید کولونوسکوپی معمولی پنهان می‌مانند، تشخیص بدهد.
با وجود این، کولونوسکوپی مجازی چندین محدودیت دارد:
  • کولونوسکوپی مجازی در شناسایی پولیپ‌های کوچک (پولیپ‌های کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر) مشکل دارد؛ درحالی‌که این پولیپ‌ها در کولونوسکوپی معمولی به‌راحتی دیده می‌شوند؛
  • کولونوسکوپی مجازی نمی‌تواند سرطان‌های تخت یا ضایعات پیش‌سرطانی‌ای را که برآمده یا بیرون‌زده نیستند (به‌عبارت دیگر شکل پولیپ نیستند) شناسایی کند؛
  • در کولونوسکوپی مجازی امکان برداشتن پولیپ‌های شناسایی‌شده وجود ندارد. ۳۰ تا ۴۰ درصد افراد به پولیپ‌های کولون مبتلا هستند. اگر پولیپ‌ها توسط کولونوسکوپی مجازی پیدا شوند، آنگاه برای برداشتن آنها باید کولونوسکوپی معمولی انجام شود. بنابراین بسیاری از افرادی که کولونوسکوپی مجازی انجام می‌دهند، مجبورند یک‌بار دیگر نیز روند کولونوسکوپی را تحمل کنند؛
  • کولونوسکوپی مجازی افراد را در معرض میزان متوسطی از تشعشع قرار می‌دهد؛
  • امروزه تکنیک‌های جدیدی در حال توسعه‌‌یافتن هستند که قادرند آن دسته از ضایعات غیرطبیعی را که به نمونه‌برداری یا خارج‌شدن نیاز دارند، از سایر ضایعات تشخیص بدهند، اما در کولونوسکوپی مجازی امکان استفاده از این تکنیک‌های جدید وجود ندارد.

به دلیل محدودیت‌های ذکرشده، کولونوسکوپی مجازی جایگزین مناسبی برای کولونوسکوپی معمولی نیست و نمی‌تواند به‌عنوان ابزار اصلی غربالگری در افرادی که در معرض خطر بالای ابتلا به پولیپ یا سرطان کولون قرار دارند، به‌کار رود. برای افرادی که ریسک ابتلای‌ آنها به پولیپ یا سرطان کولون در حد نرمال است و نمی‌توانند یا تمایل ندارند کولونوسکوپی معمولی انجام بدهند، از کولونوسکوپی مجازی استفاده می‌شود.

چرا اندوسکوپی؟

آندوسکوپی فوقانی برای تشخیص و بعضاً درمان شرایطی که بر قسمت فوقانی دستگاه گوارش شما تأثیر می گذارد، از جمله مری، معده و شروع روده کوچک (اثنی عشر) استفاده می شود.
مواردی که  پزشک اندوسکوپی را به شما توصیه می کند:
پزشک ابتدا شما را معاینه می کند و از شما سوالاتی می پرسد.
  • علائم نشانه ها و علائم. ممکن است برخی علامت ها را در شما پیدا کند که نیاز به اندوسکوپی داشته باشند مانند: علائم گوارشی مانند تهوع ، استفراغ ، درد شکم ، مشکل در بلع و خونریزی دستگاه گوارش.
  • تشخیص. پزشک شما ممکن است برای تشخیص برخی بیماری ها نیاز داشته باشد نمونه بافتی از سیستم گوارش شما تهیه کند. از جمله این بیماری ها می توان به  شرایطی مانند کم خونی ، خونریزی ، التهاب ، اسهال یا سرطان دستگاه گوارش اشاره کرد. برای این منظور گرفتن نمونه از مری و معده و دوازدهه از طریق اندوسکوپی انجام می شود. از طریق جمع آوری این نمونه ها پزشک می تواند بیماری های مختلفی را در سیستم گوارش شما تشخیص دهد.
  • درمان. اما پزشک شما از این طریق می تواند ابزار هایی را به بدن شما وارد کند و برخی بیماری های شما را درمان کند. برای مثال برداشتن پولیپ ها، درمان خونریزی های گوارشی، خارج گردن جسم خارجی، گشاد کردن مری در افرادی که به هر دلیل مری آنها دچار تنگی شده است….

آندوسکوپی گاهی اوقات با روشهای دیگر مانند سونوگرافی همراه است. یک پروب سونوگرافی ممکن است به آندوسکوپ وصل شود تا تصاویر تخصصی از دیواره مری یا معده شما را به پزشک نشان دهد. سونوگرافی آندوسکوپی همچنین ممکن است به پزشک شما کمک کند تا تصاویری از اندامهای داخلی مانند لوزالمعده شما ایجاد کند. آندوسکوپ های جدیدتر از فیلم های با کیفیت بالا برای ارائه تصاویر واضح تر استفاده می کنند.

عوارض اندوسکوپی چيست ؟

آیا مهم است که چه کسی شما را سونوگرافی می کند؟
بله مهم است. اندوسکوپی هم مانند هر پروسه دیگری ممکن است عوارضی داشته باشد. اما فردی که به این کار آشنا باشد و برای آن آموزش های اصولی دیده باشد می تواند با انجام صحیح مراحل اندوسکوپی ریسک عوارض را در بیمار به صفر برساند.
اگر از عوارض اطلاع داشته باشید بیشتر متوجه خواهید شد که اندوسکوپی توسط یک پزشک مجرب و آموزش دیده چقدر میتواند مهم باشد. بهترین فردی که سالها این پروسه را آموزش دیده است و می تواند آن را انجام دهد، فوق تخصص گوارش است.
این عوارض شامل :

  • خونریزی

  • پارگی لوله گوارش

  • انتقال عفونت ها

  • واکنش به دارو های آرامبخش

چه زمانی شما نیاز به اندوسکوپی دارید؟

تشخیص این موضوع بر عهده پزشک متخصص است اما برخی علامت های رایج که نشان دهنده نیاز به اندوسکوپی است را برای شما بیان می کنیم:
  • تب
  • درد قفسه سینه
  • تنگی نفس
  • مدفوع خونین ، سیاه یا بسیار تیره
  • بلع مشکل
  • درد شدید یا مداوم شکم
  • استفراغ ، به خصوص اگر استفراغ شما خونین باشد یا شبیه به قهوه باشد

در صورت بروز هر یک از این علائم یا نشانه ها ، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید و یا به اورژانس بروید.

چگونه برای اندوسکوپی آماده می شوید؟

پزشک برای آماده سازی شما دستورالعمل خاصی را به شما خواهد داد.
شما باید 8 ساعت قبل از آندوسکوپی خود، نوشیدن و خوردن را متوقف کنید تا معده شما خالی باشد.
در مورد تمام داروها و مکمل هایی که قبل از آندوسکوپی مصرف می کنید ، به پزشک خود بگویید. اگر داروهای رقیق کننده خون خاصی مصرف می کنید ، پزشک ممکن است توصیه کند که در روزهای قبل از آندوسکوپی از مصرف آنها خودداری کنید.
اگر شرایط مزمن مانند دیابت ، بیماری قلبی یا فشار خون بالا دارید ، پزشک در مورد داروهای شما دستورالعمل خاصی را به شما می دهد. حتما بیماری های خود را با پزشک مطرح کنید.

آنچه از اندوسکوپی انتظار دارید

قبل از عمل


قبل از انجام آندوسکوپی فوقانی، از شما خواسته می شود روی میز روی پشت یا طرف خود دراز بکشید. ممکن است دستگاه هایی به بدن شما وصل شوند تا تیم مراقبت بهداشتی شما بتواند تنفس ، فشار خون و ضربان قلب شما را کنترل کنند.
در این زمان ، شما ممکن است یک داروی آرام بخش دریافت کنید. این دارو که از طریق ورید در قسمت جلوی ساعد شما استفاده می شود ، به شما در آرامش در هنگام آندوسکوپی کمک می کند.
پزشک شما همچنین ممکن است یک ماده بی حس کننده را در دهان شما اسپری کند ، که گلوی شما را برای اندوسکوپی آماده و بی حس می کند. ممکن است از شما خواسته شود که یک وسیله پلاستیکی را در دهان بگذارید تا دهان باز شود.
در طول عمل
پزشک آندوسکوپ را در دهان شما وارد می کند. اگر بیهوش نباشید، او ممکن است از شما بخواهد که با گذشت لوله از گلو، آن را قورت دهید. ممکن است در گلو خود مقداری فشار احساس کنید، اما به طور کلی احساس درد نمی کنید.
شما نمی توانید بعد از عبور آندوسکوپ از گلوی خود صحبت کنید، اگرچه می توانید صداهایی ایجاد کنید. آندوسکوپ در تنفس شما اختلال ایجاد نمی کند.
در حالی که پزشک شما آندوسکوپ را به پایین مری شما منتقل می کند:
  • یک دوربین کوچک در نوک لوله اندوسکوپ تصاویر را به یک مانیتور ویدیویی منتقل می کند. پزشک شما از طریق این مانیتور داخل لوله گوارش شما را مشاهده می کند و به دنبال ناهنجاری های دستگاه گوارش فوقانی می گردد. اگر ناهنجاری هایی در دستگاه گوارش شما یافت شود ، پزشک شما ممکن است تصاویر را برای معاینه بعدی ثبت و ذخیره کند.
  • فشار ملایم هوا ممکن است به مری شما وارد شود تا دستگاه گوارش شما را باد کند. این کار به آندوسکوپ اجازه می دهد تا آزادانه حرکت کند. و به پزشک شما اجازه می دهد تا راحت تر چین های دستگاه گوارش شما را معاینه کند. ممکن است بخاطر این هوای اضافه شده فشار اندک در معده یا پر بودن معده را احساس کنید.
  • پزشک شما برای جمع آوری نمونه بافت یا برداشتن پولیپ، ابزار جراحی ویژه ای را از طریق آندوسکوپ عبور می دهد. پزشک شما برای انتقال صحیح ابزارها ، مانیتور و ویدیو را تماشا می کند.

وقتی پزشک معاینه را تمام کرد، آندوسکوپ به آرامی از دهان شما خارج می شود. بسته به وضعیت شما، آندوسکوپی معمولاً 15 تا 30 دقیقه طول می کشد.

بعد از عمل


شما به یک منطقه ریکاوری منتقل می شوید تا بعد از آندوسکوپی بی سر و صدا بنشینید یا دراز بکشید. ممکن است یک ساعت یا بیشتر آنجا بمانید. این امر به تیم مراقبت های بهداشتی شما اجازه می دهد تا با کاهش اثر دارو های آرامبخش، شما را تحت نظر داشته باشند.
هنگامی که در خانه هستید، ممکن است بعد از آندوسکوپی علائم و نشانه هایی ملایم و ناخوشایند را تجربه کنید، مانند:

  • نفخ و گاز

  • گرفتگی صدا در حد اندک

  • گلو درد خیلی خفیف


این علائم با گذشت زمان بهبود می یابد. اگر نگران علامت ها هستید، با پزشک خود تماس بگیرید.
بعد از اندوسکوپی ادامه ی روز را در منزل استراحت کنید. بعد از دریافت داروی آرام بخش ، ممکن است احساس هوشیاری کنید ، اما دارو ها ممکن است شما را تا چند ساعت گیج و خوابالوده کنند. از رانندگی و انجام اموری که به دقت و هوشیاری بالا نیاز دارند بپرهیزید.

پاسخ خود را پیدا نکردید؟

درصورتی که پاسخ سئوال خود را پیدا نکردید میتوانید آن را برای ما ارسال کنید تا در اسرع وقت به آن پاسخ دهیم. همچنین با ارسال سئوال خود به ما کمک میکنید تا این صفحه را کامل‌تر کنیم.